Lepiej z książką

Lepieje to dwuwersowe wiersze oparte na porównaniu „lepiej-niż”. Dzięki dobrze dobranej treści w każdym z wersów, ta krótka forma staje się humorystyczną krytyką i przewrotną pochwałą. Żartobliwego tonu dodają jej rytm i rym oraz wyolbrzymienie.

Lepiej Szymborskiej

W polskiej poezji lepieje zagościły dzięki Wisławie Szymborskiej. Wiele z nich poetka stworzyła jako żartobliwe recenzje kulinarne, w których z niesmakiem komentowała swoje doświadczenia gastronomiczne. Traktowała je przy tym jako alternatywę do zwykłego narzekania. Samą nazwę – lepiej, lepiuch – wymyślił jej sekretarz, Michał Rusinek. Rymowała się także z kulinarną treścią utworów Szymborskiej.

Lepiej złamać obie nogi 
niż zajadać tu pierogi 

Lepszy ku przepaści marsz
niż z tych naleśników farsz

Genezę lepieja poetka wyjaśniła w krótkiej anegdocie: 

❝ W pewnej podmiejskiej gospodzie podano mi kartę, w której przy pozycji „flaki” ktoś dopisał drżącą ręką „okropne”. Pomyślałam, że na tym poprzestać nie wolno. Nawet w najlepszej restauracji zdarzy się czasem jakieś paskudztwo. Trzeba następnych gości jakoś przed nim ostrzec. Krótki wierszyk, łatwo wpadający w ucho, najlepiej się do tego nadaje. ❞

Lepieje Wisławy Szymborskiej, wraz z limerykami, odwódkami i innymi krótkimi humorystycznymi utworami, zostały wydane w tomie „Rymowanki dla dużych dzieci” (2003).

Jeśli treść zostanie odpowiednio rozłożona w wersach, lepieje mogą stać się komentarzem na dowolny temat, w tym negatywnych zachowań i zjawisk. Ułatwia to trzon lepieja, czyli konstrukacja porównawcza „lepiej-niż”. Wystarczy pamiętać, aby w drugiej linii było np. zachowanie, które stanie się przedmiotem krytyki:

LEPIEJ (lepszy, lepsze) + pochwała 
NIŻ (niźli) + krytyka

Porównanie w lepiejach oparte jest nierzadko na absurdalnym wyolbrzymieniu w pierwszym wersie, podkreślającym negatywną treść w drugiej linii. Żartobliwego tonu dodają im też rymy i rytm, dzięki którym dobrze się je czyta i łatwo je zapamiętać.
W swoich lepiuchach Szymborska dbała o rymy dokładne i budowę ośmiozgłoskowca, jednak taka liczba sylab nie jest wymogiem tego gatunku.

W instrukcji poniżej znajdziesz wskazówki, jak stworzyć lepieja, w którym zachęcisz do czytania książek, korzystania z biblioteki i terminowym zwrocie książek.

Lepiej z książką
krok po kroku

1. Wypisz kilka nazw zniechęcającego jedzenia, najlepiej z wyolbrzymionymi określeniami, typu „spleśniałe kanapki”, „oślizgły makaron”. Dzięki temu jedzenie stanie się uniwersalnie obrzydliwe lub niezdrowe, niezależnie od indywidualnych preferencji kulinarnych.
W listę możesz włączyć czynności związane z np. obróbką jedzenia, które mogą być uciążliwe czy czasochłonne, i nie lubisz ich wykonywać.

2. W drugiej liście zapisz kilka zachowań związanych z książkami lub biblioteką, których nie popierasz. Mogą być ogólne, np. nieczytanie książek, zwracanie zniszczonych książek.

3. W obu listach masz zasób pomysłów, które możesz zestawiać w lepieje. Wystarczy, że odpowiednio dobierzesz frazy i dopracujesz je stylistycznie, w tym dodasz rymy i zadbasz o rytm.

Lepszy, lepsze

Słowo „lepiej” możesz odmienić, aby dopasować je do reszty zdania (lepsze, lepsza, lepszy).
W miejsce „niż” można użyć „niźli” lub „(a)niżeli”. 

Podobnie jak Szymborska, treść swoich lepiejów możesz wyolbrzymić i nadać im absurdalny lub groteskowy charakter. W lepiejach dobrze sprawdzają się konkretne sytuacje i nazwy jedzenia. Konkret dodaje humoru, a żartobliwy ton zachęci do zachowania przeciwnego niż to krytykowane w drugim wersie. Pamiętaj przy tym, aby krytykować zachowanie lub sytuację, nie konkretną osobę:

Lepiej ciasto całkiem zwędzić
niż bez książki wieczór spędzić

Lepiej stare zjeść pierogi
niż zaginać w książce rogi

Lepsze mdłości po muffinie
niż zwrot książki po terminie

Lepiej zwiędły koper opędzlować
niźli książek nie szanować

Jedzenie-zachowanie

Pamiętaj przy tym, aby w pierwszym wersie było obrzydliwe jedzenie (albo zachowanie związane z jedzeniem). Jeśli nie uwzględnisz tego aspektu, lepiej może zostać odebrany moralizatorsko lub jedynie jako żartobliwe wyrażenie własnej preferencji. Na przykład: 

Lepsze książek czytanie
niż sąsiadów obgadanie

Lepiej książki w terminie zwracać
niż na chodniku się przewracać

Rytm i rym

Rytm nadasz dzięki takiej samej lub zbliżonej liczbie sylab w obu wersach. W połączeniu z rymami dokładnymi zaowocuje to łatwo wpadającym w ucho powiedzeniem. 

Rymy dokładne osiągniesz na różne sposoby. W języku polskim możesz pobawić się szykiem przestawnym i na końcu umieścić czasownik (czynność). Z pomocą przyjdzie słownik rymów, w którym możesz szukać słów także według liczby sylab czy liter. 
Praktyczne mogą być uniwersalne pary rymów, które przydadzą ci się do lepiejów również o innej tematyce, np. brak-smak, jedzenie-śmiecenie, pić-żyć, picie-życie, zjeść-wieść, gotować-żałować.

Lepsze tłustych garów mycie
niż bez książek całe życie

Lepszy zgniłych śliwek smak
niż czytania życiu brak

Lepiej łyżką wodę spieniać
niźli książek nie doceniać

Lepiej ogórkową bez ogórków
zjeść niż bez książek życie wieść

Lepsze na kanapce z pleśni twory
niż bez książki dwa wieczory

Lepiej po frytkach wyglądać jak cień
niż bez książki spędzić dzień

Lepszy niesmak po twarogu
niż zagięcie książki w rogu

Lepsza kasza niedogotowana
niż okładka w książce nadszarpana

Lepiej frytką się zadławić
niż książki na półkę nie odstawić

Lepsza po kolacji wizyta
w aptece niż brak karty w bibliotece

Lepiej po obiedzie czuć się wstrętnie
niż bibliotekę minąć obojętnie

Rozpisz się bardziej

Inne ćwiczenia na rozpisanie się znajdziesz u Loesje w tematycznej kategorii „kreatywne pisanie„.