To zdanie liczy pięć słów

Pisanie to przepisywanie. Pierwsza wersja tekstu rzadko, o ile kiedykolwiek, będzie tą finalną. Co wziąć pod uwagę na poziomie zdań? Na pewno ich długość i różnorodność, o czym przekonasz się w ćwiczeniu, które zaczniesz od pięciu słów.

❝ To zdanie liczy pięć słów. Tutaj znowu jest pięć słów. Pięć słów stworzy dobre zdania. Jednak zestawianie ich brzmi monotonnie. Posłuchaj, co się tutaj dzieje. Ten tekst zaczyna cię nudzić. Powoli męczysz się jego brzmieniem. Jest jak stara, zacięta płyta. Brzmienie trzeba uchu trochę urozmaicić.
Więc posłuchaj. Moduluję długość zdań, aby stały się muzyką. Muzyką. Pisaniem piosenki. Dbam o rytm, melodyjność, harmonię. Używam zdań krótkich. Stosuję też zdania o średniej długości. A czasami, gdy mam pewność, że osoba czytająca za mną podąży, zapraszam ją do wędrówki przez dużo dłuższe zdanie, zdanie gorejące energią, rozpędzone jak crescendo, rozbrzmiewające dźwiękiem werbli i uderzeń talerzy – wszystkim, co mówi: posłuchaj, bo warto. ❞

Gary Provost

1) Wypisz minimum 5 słów

Możesz np. zanotować to, co widzisz wokół; skorzystać z dowolnej książki; stworzyć listę luźnych skojarzeń.

2) Pierwsze zdanie

Zainspiruj się słowami z listy i stwórz zdanie liczące 5 słów. Skorzystaj tylko ze słowa (słów), które uznasz za przydatne. Zdanie może opisywać zwykłą sytuację, np. 

• Na podłodze stoi ogromne pudełko. 
• Nikt nie zauważył złamanej gałęzi.
• Obserwacja nieba nocą rozwija wyobraźnię.

Może być abstrakcyjne, np. jeśli zdecydujesz się połączyć luźne skojarzenia z pierwszego kroku w jedno zdanie:

• Długopis nie potrafił stawiać kropek.
• Szlifowanie kropek to zadanie kancelarii.
• Kancelaria nie posiada oszlifowanych długopisów.

Opcjonalnie, twoje zdanie może mieć inną liczbę słów. Jednak zdania krótsze niż 5 słów i dłuższe niż 7 mogą okazać się w tym ćwiczeniu mniej praktyczne.

3) Idź dalej

Zdanie jest twoim punktem wyjścia do krótkiego tekstu. Wprowadza temat lub sytuację, opisuje miejsce lub zdarzenie. Rozwiń je, korzystając tylko ze zdań liczących dokładnie tyle słów, ile ma pierwsze. Zapisz minimum 5 kolejnych zdań.

Tekst może mieć dowolną formę i styl. Zadbaj o jego spójność i np. rozwiń akcję, jeśli tekst ma charakter krótkiego opowiadania. 

4) Co słyszysz?

Przeczytaj swój tekst na głos. 
W którym momencie zauważasz monotonię?
I jak łatwo napisać tekst złożony ze zdań liczących 5 słów?

4) Pisanie to przepisywanie

Więc przepisz tekst z uwzględnieniem rady Provosta – zadbaj o różnorodną długość, dostosowując ją do treści.
Skróć zdania, które nawet przy 5 czy 6 słowach są za długie ze względu na np. zbędne przymiotniki. Dopisz zdania za krótkie albo połącz dwa lub więcej w jedno. Jak w muzyce, zwróć uwagę, które zdania mają tworzyć kontrast, a które paralelę, np. dzięki analogicznej składni czy powtórzeniu.

Tekst możesz dowolnie zmienić i rozwinąć.

Zobacz też, jak w krótkim fragmencie „Roku 1984” George Orwell różnicuje zdania. Długością najkrótszego sugeruje moment pauzy i wagę tego zdania dla reszty tekstu.

❝ Wszelkie teksty, poza najkrótszymi notatkami, dyktował do głosopisu; oczywiście teraz to nie wchodziło w grę. Zanurzył stalówkę w atramencie i zawahał się przez chwilę. Zadrżał. Zostawiając ślad na papierze, podejmował nieodwracalną decyzję. Małymi, niezgrabnymi literami napisał: 4 kwietnia, 1984. ❞

Na co jeszcze warto zwrócić uwagę?

Szyk

W jego ustaleniu pomoże metoda 2-3-1, mówiąca, że najważniejsze treści powinny być na końcu (1). Na poziomie zdania oznacza to, że zamyka je słowo lub fraza, na które osoba czytająca ma zwrócić szczególną uwagę i zapamiętać je. Drugie co do ważności treści są na początku zdania (2), np. wprowadzając temat lub inne ważne informacje. Pozostałe są w środku (3).

Analogicznie na poziomie fragmentu tekstu – zamyka je najważniejsze dla całości zdanie/a. Może np. wnosić zmianę perspektywy lub tworzyć napięcie, a tym samym zapraszać do czytania dalej.

Czasowniki

Dobór czasownika często decyduje o charakterze całego zdania. Zastosowanie „zwykłego” czasownika przeniesie uwagę na inne treści w zdaniu. Jednak wybór czasownika nietypowego sprawi, że pozostałe treści dostosują się do niego, zaś czasownik nada całemu zdaniu tonu. Na przykład mgła w „Draculi” Brama Stokera wślizguje i prześlizguje się, co nadaje jej tajemniczego i niepokojącego charakteru.

Pokazuje to, że nietypowość czasownika wynika nie tyle z wyboru mało używanego słowa, ale z użycia powszedniego czasownika w kontekście, w jakim nie pojawia się w typowych, codziennych zdaniach. Analogicznie, dobór nietypowego przymiotnika zwróci uwagę na tę treść i rzeczownik, któremu towarzyszy. Czy drzewo lub okno może być przebiegłe? Na co dzień tak nie myślimy, ale w tekście literackim jak najbardziej.

Redagowanie tekstów

Jak redagować teksty? Praktyczne wskazówki daje również Marcin Orliński w artykule „Jak z tekstu zrobić petardę„. 

Pochodzi z książki „Wyobraźnia | zbiór reguł jest nieograniczony” wydanej przez Loesje i dostępnej jako nieodpłatny e-book. 

Z Loesje poćwiczysz też tworzenie nieszablonowych metafor i dialogów czy wychodzenie poza klisze językowe, a zebrane ćwiczenia pisarskie znajdziesz w tematycznej kategorii „kreatywne pisanie„.